Cordon sanitaire al deels doorbroken in de cultuursector

 


Het rechts extremisme is in de Vlaamse regio aan een opmars bezig, waarschuwt de veiligheidsdienst OCAD ons deze zomer in zijn jaarverslag. We stellen onszelf gerust dat we het cordon sanitaire nog hebben. Maar voor hoelang nog en klopt dat wel? Extreemrechts zetelt al in bestuursraden van culturele organisaties en dat aantal neemt toe. In de VS onder Trump ging de culturele wereld voor het verzet. Laten we dat voorbeeld volgen en 2024 niet afwachten.


Cultuur in het vizier, de VRT op kop


De VRT berichtte tijdens de Olympische Spelen over onze Belgische atleten die in Tokio olympische medailles behaalden en daar kreeg Filip Brusselmans (Vlaams Belang) het zuur van. Het Vlaams parlementslid zocht op sociale media de provocatie op: “Leg die VRT droog, schaf voor mijn part heel dat boeltje af.” Ziedaar de cancelcultuur van extreemrechts.

Gelukkig is er nog het cordon, hoor je dan: centrumpartijen weigeren om samen te besturen met Vlaams Belang. Maar kunnen we daarmee ons geweten wel sussen? Want ook zonder samenwerking namen vorige regeringen deels hun ideologische agenda over. Neem de nieuwe beheersovereenkomst van de VRT die van de omroep een Vlaamse identiteitsmachine wil maken: Vlaams-nationalistische bekeringsijver zet er nu mee de bakens uit, de uithaal van Brusselmans dient daarbij ook als extra drukkingsmiddel.

Extreemrechts zetelt bovendien formeel al in heel wat bestuursorganen zoals die van de VRT, Ancienne Belgique, Muntpunt, Brussels Philharmonic en het Vlaams Audiovisueel Fonds. De partij bestookt de federale cultuurpactcommissie ook voortdurend met klachten in de hoop bestuursposten te scoren bij deSingel, Flagey, Opera Ballet Vlaanderen, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen of het Antwerp Symphony Orchestra.

Cultuurhuis Flagey weigerde Brusselmans recent nog de toegang als bestuurder. Maar hoe lang houdt het die deur nog dicht? Van Brusselmans moet je natuurlijk niet verwachten dat die als bestuurder een organisatie constructief vooruit wil helpen. Eerder dit jaar verkondigde hij al komaf te willen maken met het ‘gesubsidieerd ons-kent-ons-beleid van kleine, elitaire en veelal linkse kliekjes’.


Ideologische pandemie


Dat in ons land het cordon als eerste breekt in het culturele veld, is extra pijnlijk. Waar blijft de federale regering met de hervorming van het Cultuurpact, zodat deze stille mars door de instellingen stopt? Moet hier niet dringend een publiek debat over komen?

Dat er bij de VRT enkele onafhankelijke bestuurders aantreden, lijkt ons vooral een geste voor de tribune om de komst van een N-VA’er als voorzitter en daarmee de ondemocratische dominantie van de Vlaams-nationalistische familie in dat bestuur wat goed te kunnen praten. Trouwens, onafhankelijke experts uit de mediasector? Zullen de private mediaconcerns via deze weg ook hun zitje krijgen in het bestuur van de openbare omroep?

Momenteel werken de bestuurders van Vlaams Belang alvast niet erg tegen, luidt het weerwoord dan soms. We weten natuurlijk maar al te goed dat ze klaar zitten om op gepaste tijden hun slag te slaan.


Maatschappelijke verantwoordelijkheid


De cultuursector in de VS kwam in het verzet tegen de Trumpiaanse radicalisering. Daarover vertelt bijvoorbeeld Laura Raicovich, voormalig directeur van het Queens Museum in New York, in haar boek Culture Strike. Art and Museums in an Age of Protest (2021). Cultuurwerkers voerden er samen met hun publiek succesvolle acties om foute bestuurders tot ontslag te dwingen. En het personeel schreef er collectief open brieven over de ethiek die zij voorop willen stellen.

Raicovich merkt terecht op dat cultuurorganisaties vandaag, tijdens een historische periode waarin de mensheid in een noodtoestand verkeert inzake klimaatverstoring en de opgang van rechts extremisme, alleen relevant kunnen blijven als ze hun rol en verantwoordelijkheid op scherp stellen. Waar staan ze voor en welke maatschappelijke visie willen ze uitdragen?

Kortom, hoe zit het met hun ‘cultural accountability’? Laten we samen stappen zetten om iedereen die Vlaams Belang als een bondgenoot ziet uit de cultuurbestuursraden te weren. Neutraliteit mag hier geen excuus zijn: het is slechts een sluier die machtsverhoudingen verbergt, een gevaarlijke fopspeen bovendien.

Cultuurhuizen zijn sowieso geen neutrale zones, zwevend boven het publieke leven. Willen ze een democratisch toevluchtsoord zijn en de maatschappelijke voortrekkersrol opnemen die ze zichzelf toedichten, dan is ideologische inertie in deze tijden van rechtse radicalisering helaas geen optie meer. Afwachten tot wat er in 2024 gebeurt? Dat is een vluchtheuvel voor slecht bestuur.

Maar de meerderheid beslist toch, hoor je dan al eens, hoewel democratie natuurlijk niet in de eerste plaats een zaak van aantallen maar van waarden en rechten is. Democratie is breekbaar: als we tolerant voor intolerantie zijn, gaat ze ten onder. Daarvoor moeten we niet naar de jaren 1930 verwijzen. Kijk naar Turkije, Hongarije, de VS of Brazilië vandaag. Aan ons de keuze.


Participatieve oproep


Een andere toekomst is mogelijk. Cultuurwerkers die mee actie willen voeren of ideeën hebben om, samen met onze cultuurvakbond, de armen uit de mouwen te steken om racisme en discriminatie aan te pakken, om rechts extremisme in te dijken of om ons bewustzijn en weerbaarheid inzake de klimaatontreddering te vergroten, graag een seintje naar: info@acodcultuur.be.



Robrecht Vanderbeeken


Documenten
1920x620-Cult.jpg